x
image
Yoona
Mediator image
იცით, რისგან ამზადებდნენ სანთლებს სხვადასხვა ქვეყანაში?
სანთლებს 5000 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იყენებდნენ სინათლის და განათების წყაროდ და დღესაც მსოფლიო მოსახლეობის 40% იყენებს სანთლებს, როგორც განათების ძირითად წყაროს. ფართო გავრცელების მიუხედავად, ცოტამ რამ არის ცნობილი მისი წარმოშობის შესახებ.



სანთლების ადრეულ გამოყენებას ხშირად მიაწერენ ძველ ეგვიპტელებს, რომლებიც ამზადებდნენ ჩირაღდნებს ლერწმის გულების გამდნარ ცხოველურ ცხიმში გაჟღენთით, დაახლოებით 3000 წელს ჩვ. წ-მდე. ასეთ ჩირაღდნებს არ ჰქონდათ ფითილი, როგორც ნამდვილ სანთელს.



image



გასაკვირია იმის აღნიშვნა, რომ ძველ რომაელებს მიაწერენ ფითილის სანთლის შექმნას, რომლის დამზადების პროცესი მოიცავდა დახვეული პაპირუსის მრავალჯერად ამოვლებას გამდნარ ფუტკრის ცვილში. სინამდვილეში, ისტორიკოსებმა იპოვეს მტკიცებულება, რომ სხვა ადრეულმა ცივილიზაციამ განავითარა ფითილის სანთლები ხელმისაწვდომი მცენარეებისა და მწერებისგან მიღებული ცვილის გამოყენებით. მაგალითად, ადრეული ჩინური სანთლები, რომელსაც ამზადებდნენ ქაღალდის მილებში ფითილისთვის დახვეული ბრინჯის ქაღალდის და ადგილობრივი მწერის ცვილის გამოყენებით.



შუა საუკუნეები


შუა საუკუნეებში სანთლების ტექნოლოგიაში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება მოხდა და ფუტკრის ცვილისგან დამზადებული სანთლები პოპულარული გახდა. ქონის სანთლები ჩვეულებრივი საყოფაცხოვრებო სანთლები იყო ევროპელისთვის (მე-13 საუკუნეში ოჯახების დაახლოებით 90% იყენებდა), ფუტკრის ცვილის სანთლები ფართოდ გამოიყენებოდა საეკლესიო ცერემონიებისთვის, განსაკუთრებით მდიდარ თემებში. საინტერესოა, რომ შუასაუკუნეების მეფუტკრეობამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ეკონომიკაში. მხოლოდ ინგლისში 100 000-ზე მეტი საფუტკრე იყო.



კოლონიური ეპოქა

image



კოლონიური ეპოქის ქალებმა პირველი წვლილი შეიტანეს ამერიკაში სანთლების წარმოებაში, როცა აღმოაჩინეს, რომ მომწვანო-რუხი კენკრის ცვილიანას მოხარშვისას მიიღება მოტკბო ცვილი, რომელიც სუფთად იწვის. ცვილიანასგან ცვილის მიღება ძალიან დამღლელი იყო: 0, 5 კგ ცვილის წარმოებას დაახლოებით 12 საათი სჭირდებოდა. შედეგად, ცვილიანასგან დამზადებულ სანთლებზე მოთხოვნა მალევე შემცირდა და მე-19 საუკუნის დასაწყისისთვის ამერიკული ოჯახების მხოლოდ 1% იყენებდა.



მე-18 საუკუნის ბოლოს ვეშაპებზე ნადირობის ზრდამ გამოიწვია სანთლების დამზადებაში პირველი მნიშვნელოვანი ცვლილება შუა საუკუნეების შემდეგ, როცა სპერმაცეტი (კაშალოტის ცხიმის კრისტალიზაციისგან მიღებული ცვილი) დიდი რაოდენობით გახდა ხელმისაწვდომი. სპერმაცეტი ოქროზე ძვირი აღმოჩნდა: 0, 5 კგ მაღალი ხარისხის სპერმაცეტის ცვილი დაახლოებით 20 დოლარი ღირდა, რაც დღევანდელი 350 დოლარის ტოლფასია. გარდა ამისა, ქონზე და ფუტკრის ცვილზე უფრო მაგარი იყო, ამიტომ არ რბილდებოდა და არ იღუნებოდა ზაფხულის სიცხეში, რაც სანთლების დასამზადებლად უაღრესად მოთხოვნად მასალად აქცევდა. ისტორიკოსები აღნიშნავენ, რომ პირველი „სტანდარტული სანთელი“ სპერმაცეტის ცვილისგან დამზადებულია.



მე-19 საუკუნე

image



მე-19 საუკუნეში სანთლების დამზადებაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა: ფრანგი ქიმიკოსის მიშელ ეჟენ შევრელის მიერ 1820-იან წლებში სტეარინმჟავის ექსტრაქცის აღმოჩენამ გამოიწვია სტეარინის ცვილის შექმნა, რომელიც დღესაც პოპულარულია ევროპაში. მე-19 საუკუნის შუა ხანებში სტეარინის ცვილი სანთლების წარმოების ძირითად ელემენტად იქცა. სანთლების დაახლოებით 75% ამ ტიპის ცვილისგან მზადდებოდა. 1834 წელს ჯოზეგ მორგანის მიერ გამოგონებულმა მანქანამ სანთლების დამზადებაში რევოლუცია მოახდინა. ახლა შესაძლებელი იყო ჩამოსხმული სანთლების უწყვეტი წარმოება. პროდუქტი ფართო მასებისთვის ხელმისაწვდომი გახდა.



1850-იან წლებში პარაფინის გამოჩენამ კიდევ უფრო შეცვალა ინდუსტრია: უსუნოა და აქვს მოლურჯო-თეთრი ფერი, რაც მას პოპულარულს ხდის. საინტერესოა, რომ პარაფინი ასევე გამოიყენებოდა ფონოგრამების წარმოებაში: 1880-1900 წლებში ფირფიტების 90% ამ ცვილისებრი მასალისგან მზადდებოდა. მე-19 საუკუნის ბოლოს ელექტროგანათების გამოჩენამ გამოიწვია სანთლების ინდუსტრიის შემცირება და 1900 წლისთვის წარმოებული სანთლების რაოდენობა 50%-ზე მეტით შემცირდა.



მე-20 საუკუნე

image



სანთლებმა პოპულარობა დაიბრუნა მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში, როდესაც აშშ-ს ნავთობისა და ხორცის გადამამუშავებელი მრეწველობის ზრდამ გამოიწვია სუბპროდუქტების წარმოების გაზრდა, რომლებიც სანთლების მთავარი ინგრედიენტი გახდა - პარაფინი სტეარინმჟავა. 1900-1950 წლებში სანთლების წარმოება აშშ-ში 500%-ით გაიზარდა. სანთლების პოპულარობა უცვლელი დარჩა 1980-იანი წლების შუა პერიოდებამდე, როდესაც სანთლების, როგორც დეკორატიული საგნის, განწყობის შემქმნელის და საჩუქრის მიმართ ინტერესი გაიზარდა.



1990 წლისთვის სანთლების გაყიდვებმა აშშ-ში 1, 5 მილიარდ დოლარს მიაღწია, თან არომატული სანთლები გაყიდვების 70%-ს შეადგენდა. სანთლები მოულოდნელად გახდა ხელმისაწვდომი ზომის, ფორმის და ფერის ფართო სპექტრში. მომხმარებელთა ინტერესი არომატული სანთლების მიმართ გაიზარდა. 1990-იან წლებში სანთლების პოპულარობის უპრეცედენტო ზრდა მოხდა: სოიოს ცვილი პარაფინის პოპულარული ალტერნატივა გახდა, ხოლო აზიაში დაიწყეს პალმის ცვილის დამზადება სანთლებისთვის.



სანთლები დღეს

image



დღეს სანთლები საყვარელ საგნად რჩება. სანთლების ეროვნული ასოციაციის კვლევის თანახმად, ამერიკელი ოჯახების 80%-ზე მეტს აქვს მინიმუმ ერთი სანთელი. იმის მიუხედავად, რომ თავიდან სანთლები სინათლის მთავარ წყაროდ გამოიყენებოდა, დღეს ზეიმის, რომანტიკის, სიმშვიდის სიმბოლოა და სახლის გაფორმებას ხელს უწყობს, თბილ და სასიამოვნო განათებას ქმნის.



ვარაუდობენ, რომ 2025 წლისთვის სანთლების გლობალური ბაზარი 12, 5 მილიარდ დოლარს მიაღწევს, რაც გამოწვეულია ელიტურ და ხელნაკეთ სანთლებზე მზარდი მოთხოვნით. გასაკვირია, მაგრამ ფაქტია: სანთლები თერაპიაშიც გამოიყენება: ბევრი მოციმციმე ალი სტრესს და შფოთვას ამცირებს. გარდა ამისა, სანთლის არომატმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ჩვენს განწყობასა და ემოციებზე, ხოლო ზოგიერთი სურნელი, როგორიცაა ლავანდა და ვანილი მოდუნებას და სიმშვიდეს ხელს უწყობს.

0
64
შეფასება არ არის
ავტორი:Yoona
Yoona
Mediator image
64