x
§18. დედამიწის ზედაპირზე მოქმედი უხილავი ძალები (ნაწილი II – სისტემები – მთვარე-დედამიწა და მზე-დედამიწა) თავი III - პლანეტა დედამიწა. ზოგადი გეოგრაფია. დამხმარე სახელმძღვანელო აბიტურიენტებისთვის
12 თებერვალი, 0:29

დედამიწის უახლოესი მეზობლები, მზე და მთვარე, დიდ გავლენას ახდენენ ჩვენს პლანეტაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მთვარე მზეზე პატარაა (მზის მასა 27 მლნ-ჯერ მეტია მთვარის მასაზე), იმის გამო, რომ ის ჩვენთან უფრო ახლოს არის, ვიდრე მზე, მისი გავლენა უფრო დიდია.

imageimageმთვარისა და მზის გავლენა, ორ მოვლენაში აისახება დედამიწაზე:
I - წარმოიქმნება მოქცევის ტალღა.

imageII - იზრდება დღე-ღამის ხანგრძლივობა დედამიწაზე.imageI. ის ვინც ოკეანეებს, ზღვების, დიდი წყალსაცავების ან სრუტეებთან ახლოს ცხოვრობს, მთვარისა და მზის გავლენის შედეგებს ყოველდღე აკვირდება, წყლის მოქცევა-უკუქცევის დროს. მაგრამ მთვარე მხოლოდ დედამიწის წყლის მასებზე არ მოქმედებს. ის დედამიწის ქერქის ზედა ფენებზე და ატმოსფეროზეც იგივე გავლენას ახდენს. თუმცა, ამ უკანასკნელზე, მთვარის მოქმედების გავლენის დანახვა, შეუძლებელია. რაც შეეხება დედამიწის ქერქს, მისი მოქცევის ამპლიტუდა, დედამიწის სხვადასხვა რეგიონში განსხვავებულია და 10-დან 50 სმ-მდე მერყეობს. მაგ., ევროპაში 20 სმ-ია. ხმელეთის მოძრაობას ჩვენ ვერ ვგრძნობთ, მაგრამ სპეციალური ხელსაწყო აფიქსირებს.

image

image

image

რაც შეეხება წყლის მასების გადაადგილების დაკვირვებას, აქ ყველაფერი ბევრად უფრო მარტივია. ის ვინც წყლის სანაპიროსთან ცხოვრობს, ზუსტად იცის როდის და რა მანძილზე გადაადგილდება სანაპირო ზოლი. მაგ., რომ არა წყლის მოქცევა, შეიძლება I მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ არ შემდგარიყო და მაგელანიც ერთ ჩვეულებრივ მეზღვაურად დარჩენილიყო, მრავალთა შორის. საქმე იმაშია, რომ მაგელანმა უცხო ტომთან ბრძოლის ადგილად სანაპირო აირჩია, რომლის წყლის მოქცევა-უკუქცევის განრიგი არ იცოდა. მას შემდეგ რაც მან და ეკიპაჟის წევრებმა, გემი დატოვეს და ნავებით ნაპირისკე გამოცურეს, დაიწყო წყლის უკუქცევა და ესპანელებმა გემთან კავშირი გაწყვიტეს. ცოტა ხანში, მათ ტყვია-წამალი გაუთავდათ და მტერთან პირისპირ უიარაღოდ დარჩნენ. ამ ბრძოლაში მაგელანი დაიღუპა. ეს ასე რომ არ მოხდარიყო, მაგელანი სანელებლებით დატვირთულ გემს უკან, ისევ წყნარი ოკეანის გავლით წაიყვანდა (ის არ აპირებდა პორტუგალიის წყლებში – ინდოეთის და ატლანტის ოკეანეებში გავლას). მისი გარდაცვალების შემდეგ, ექსპედიციის ახალმა ხელმძღვანელმა, ხუან სებასტიან ელკანომ გეგმა შეცვალა და სამშობლოში აღმოსავლეთის მხრიდან დაბრუნდა, აფრიკის სანაპიროების გავლით. ასე, რომ, მოქცევამ განსაზღვრა მაგელანის და დედამიწის პირველი მოგზაურობის ბედი.

imageრაც უფრო დიდია წყლის მასა, მით უფრო დიდია მოქცევის ტალღა. ყველაზე მაღალი ტალღა ოკეანეების მახლობლად მდებარე ვიწრო ყურეებში არის, რადგან ოკეანეების მოქცევის ტალღას დიდი რაოდენობით წყალი მიაქვს სრუტეში, რაც საგრძნობლად ზრდის წყლის დონეს. დედამიწაზე ყველაზე დიდი მოქცევის ტალღები, 15-18 მ. (6 სართულიანი სახლი) სიმაღლის, კანადის სანაპიროზე, ფანდის უბეში არის. მოქსევის დროს, წყალმარჩხ ადგილებში ან სადაც განიერი წყალსაცავები ვიწრო სრუტეებით გრძელდება, წყლის დონე სწრაფად იცვლება. წარმოიქმნება გიგანტური ტალღები, რომლებსაც შეუძლია მდინარის დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით გადაადგილება, საკმაოდ დიდ მანძილზე. ასეთი ტალღებით მდ. ამაზონი (ტალღის სიმაღლე 4 მ. სიჩქარე 25 კმ/სთ.), მდ. ფუჩუნციანი (ტალღის სიმაღლე 9 მ. სიჩქარე 40 კმ/სთ.), კუკის ყურე (ტალღის სიმაღლე 2 მ. სიჩქარე 20 კმ/სთ).

image

imageimageშენიშვნა: მოქცევა-უკუქცევის სიდიდე ყოველთვის ერთნაირი არ არის. ეს დამოკიდებულია მთვარესა და დედამიწას შორის მანძილზე, რომელიც 365-სა და 405 ათას კმ-ს შორის მერყეობს.

imageმოქცევის ტალღის მექანიზმი. მოქცევის ტალღას მთვარისა და მზის მიზიდულობის ძალა წარმოქმნის. მთვარის მიერ წარმოქმნილი ტალღა, მთვარეს დაჰყვება და დედამიწას უვლის აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით. ამის თქმა შეიძლება თეორიულად, მოქცევის ტალღის შესახებ, მაგრამ რეალურად, ეს მექანიზმი სულ სხვანაირად მუშაობს: დედამიწა ღერძის ირგვლივ ბრუნს 24 სთ-ს ანდომებს, მთვარეს დედამიწიის ირგვლივ 1 ბრუნის გასაკეთებლად – 27 დღე ესაჭიროება. ორივე მოძრაობს საათის ისრის მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით. ე. ი. ვიდრე მთვარე დედამიწის ირგვლივ ერთხელ შემობრუნდება, დედამიწის ზედაპირის ერთი კონკრეტული წერტილი, მას 27-ჯერ ჩაუვლის. ამიტომ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ტალღა კი არ დაჰყვება მთვარეს, ის მასზე არის “მიმაგრებული" ანუ მთვარე წყლის იმ მასას იზიდავს თავისკე, რომელიც იმ მომენტში, მისი გავლენის ქვეშ არის.

მიუხედავად იმისა, რომ მთვარე ერთია და დედამიწას ერთი მიმართულებით იზიდავს, ორი მოქცევის ტალღა წარმოიქმნება: ერთი მთვარის მიმართულებით და მეორე – მის მოპირდაპირე მხარეს. ი. ნიუტონის მიზიდულობის კანონის თანახმად, იქ სადაც არის მიზიდულობა, აუცილებლად გაჩნდება ამ ძალის თანასწორი ძალა, რომელიც წინააღმდეგობას გაუწევს მას (F=-F). სწორედ ამ ძალის დამსახურებაა, რომ მთვარის მდებარეობის საპირისპირო მხარეს წარმოიქმნება მოქცევის II ტალღა.

imageშენიშვნა: დედამიწა და მთვარე განსხვავებული ზომის ციური სხეულები არიან და მათი მასების გათვალისწინებით, ბრუნვის ანუ მიზიდულობის ცენტრი დაბალანსებულია და ის დედამიწაზე მდებარეობს. ეს ცენტრი დედამიწის გარეთ რომ ყოფილიყო, მოქცევის ტალღა მხოლოდ მთვარის საპირისპირო მიმართულებით წარმოიქმნებოდა.

image

მოქცევებს შორის ინტერვალი 12 სთ. და 25 წთ-ია.
მზეც წარმოქმნის მცირე ზომის მოქცევის ტალღებს. მზის გავლენა, ამ მხრივ, შედარებით დიდია, როდესაც მზე და მთვარე ერთ ხაზზე არიან განლაგებულები – ახალი და სავსე მთვარის დროს (ტალღის ზომა 2, 7-ჯერ იზრდება).

imageII. წყლის მოქცევის ტალღა, დედამიწის მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობს. რაც ოკეანის ფსკერზე, წყლისა და დედამიწის ქერქის შეხების ადგილზე ხახუნს იწვევს. ხახუნის ენერგია დედამიწის მოძრაობის საწინააღმდეგოდ არის მიმართული და აფერხებს მას. ამის შედეგად, ყოველ 100 წელიწადში დღე-ღამის ხანგრძლივობა 0, 002 წამით იზრდება. ერთი შეხედვით, ეს უმნიშვნელო ცვლილება არის, მაგრამ მას დიდი მნიშვნელობა აქვს პლანეტის მომავლისთვის, ისევე როგორც ჩვენთვის აქვს მნიშვნელობა იმას, რომ 4, 5 მლნ. წლის მანძილზე 6-დან 24 სთ-მდე გაიზარდა დღე-ღამის ხანგრძლივობა.

image

image

image

§ 1. მზის სისტემა. თავი I - სამყარო და დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/66851-მზის-სისტემა-თავი-I-სამყარო-და-დედამიწა-ზოგადი-გეოგრაფია-დამხმარე-სახე/108/

§ 2. მზე და მზის სისტემის ასაკი. თავი I - სამყარო და დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/66946-§-2-მზე-და-მზის-სისტემის-ასაკი-თავი-I-სამყარო-და-დედამიწა-ზოგადი-გეოგრ/108/

§ 3. მზის მოძრაობა და მისი ადგილი გალაქტიკაში. თავი I - სამყარო და დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/67220-§-3-მზის-მოძრაობა-და-მისი-ადგილი-გალაქტიკაში-თავი-I-სამყარო-და-დედამიწ/108/

§ 4. გეოლოგიური დრო და გეოქრონოლოგიური ცხრილი. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/67485-§-4-გეოლოგიური-დრო-და-გეოქრონოლოგიური-ცხრილი-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-დ/88/

§ 5. კატარქაული ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68018-§-5-კატარქაული-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზოგ/88/

§ 6. არქაული ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68019-§-6-არქაული-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზოგადი/88/

§ 7. პროტეროზოური ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68028-§-7-პროტეროზოური-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზ/88/

§ 8. პალეოზოური ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68026-§-8-პალეოზოური-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზოგ/88/

§ 9. მეზოზოური ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68043-§-9-მეზოზოური-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზოგა/88/

§ 10. კაინოზოური ერა. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68253-§-10-კაინოზოური-ერა-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-და-განვითარების-ისტორია-ზო/88/

§11. დედამიწის განვითარების ისტორია 24 საათში. თავი II - დედამიწის ასაკი და განვითარების ისტორია.
http://intermedia.ge/სტატია/68289-§11-დედამიწის-განვითარების-ისტორია-24-საათში-თავი-II-დედამიწის-ასაკი-დ/88/

§12. დედამიწის ფორმა და ზომა. თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/68426-§12-დედამიწის-ფორმა-და-ზომა-თავი-III-პლანეტა-დედამიწა-ზოგადი-გეოგრაფია/88/

§13. მზის და მთვარის დაბნელება. მთვარის ფაზები. თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/68458-§13-მზის-და-მთვარის-დაბნელება-მთვარის-ფაზები-თავი-III-პლანეტა-დედამიწა/88/

§14. სამყაროს მოწყობის ორი სისტემა. თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/68720-§14-სამყაროს-მოწყობის-ორი-სისტემა-თავი-III-პლანეტა-დედამიწა-ზოგადი-გეო/88/

§15. დედამიწის დღე-ღამური და წლიური მოძრაობა. თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/69007-§15-დედამიწის-დღე-ღამური-და-წლიური-მოძრაობა-თავი-III-პლანეტა-დედამიწა-/88/

§16. სასაათე სარტყლები და თარიღთა ცვლის ხაზი. თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/69945-§16-სასაათე-სარტყლები-და-თარიღთა-ცვლის-ხაზი-თავი-III-პლანეტა-დედამიწა-/88/

§17. დედამიწის ზედაპირზე მოქმედი უხილავი ძალები (ნაწილი I – მზის ქარი და მაგნიტური ველი) . თავი III - პლანეტა დედამიწა.
http://intermedia.ge/სტატია/70081-§17-დედამიწის-ზედაპირზე-მოქმედი-უხილავი-ძალები-ნაწილი-I-მზის-ქარი-და-მ/88/

268
9-ს მოსწონს
1-ს არა
5
გასაჩივრება
მომწონს
 
 
ავტორი:ლალი ადიკაშვილი
ლალი ადიკაშვილი
Mediator image
   ქართული კლავიატურა
კომენტარები არ არის, დაწერეთ პირველი კომენტარი
0 1 0
ყველაზე ლამაზი აღმოსავლეთის ქალები !!! ტოპ–35 !!!ყველაზე ლამაზი აღმოსავლეთის ქალები !!! ტოპ–35 !!!
სილამაზე წარმოადგენს კულტურის უმნიშვნელოვანეს კატეგორიას. მის...
სამოთხის ფრინველი –  ყველაზე ლამაზი ფრინველი დედამიწაზესამოთხის ფრინველი – ყველაზე ლამაზი ფრინველი დედამიწაზე
სამოთხის ფრინველი ზღაპრულად ლამაზი ფრინველია, რომელიც...
საიდან მოხვდა ღვთისმშობლის სარტყელი საქართველოში?საიდან მოხვდა ღვთისმშობლის სარტყელი საქართველოში?
ღვთისმშობლის მიძინების შემდეგ მისი სარტყელი თომა მოციქულის კუ...
დაუჯერებელი ტორტები რენატა აგზამოვასგანდაუჯერებელი ტორტები რენატა აგზამოვასგან
რენატა აგზამოვი რუსეთის ჩემპიონია ბოქსში და კონდიტერულ ხელოვნებაში.სპორ...
სამყაროს ყველაზე დიდი გველი - ტიტანობოა! (+ვიდეო)სამყაროს ყველაზე დიდი გველი - ტიტანობოა! (+ვიდეო)
ტიტანობოა ნამარხი გველების გვარი, რომლებიც ცხოვრობდნენ 60-5...
ეკა ყურშიტაშვილის სექსუალური ფოტოებიეკა ყურშიტაშვილის სექსუალური ფოტოები
სკანდალური ვიდეობით ერთ დღეში მთელი ქვეყნის მასშტაბით გაპოპულარულებულმა ეკ...
სავსე მთვარის ზეგავლენა ადამიანზესავსე მთვარის ზეგავლენა ადამიანზე
ღამის მნათობი ზეგავლენას ახდენს ყველაფერს მიწიერზე, ზღვებსა და ოკეანეებზე, ...
სტალინის ცბიერებასტალინის ცბიერება
იოსებ ჯუღაშვილი(სტალინი) ბესარიონის ძე 1878-1953 1942 წელს მსო...
იუთუბის რამოდენიმე საიდუმლო გვერდი რომელიც გაგახალისებთიუთუბის რამოდენიმე საიდუმლო გვერდი რომელიც გაგახალისებთ
წარმოგიდგენთ რამოდენიმე გასართობს იუთუბზე რომელიც იმედი...