x
მეტი
  • 19.11.2019
  • სტატია:96683
  • ვიდეო:343700
  • სურათი:458575
ჩოხა თუ "ჩერქეზკა" - რომელმა ერმა შექმნა საერთო კავკასიური სამოსი?
იმერლები. 1873 წ.


"ოდითგანვე ქართული კულტურის მთელი რიგი ელემენტები კავკასიის სხვა ხალხებში ვრცელდებოდა. მათ შორისაა მატერიალური კულტურის ისეთი მაგალითი, როგორიცაა კავკასიური მამაკაცის სამოსი, რომელიც საქართველოში ჩოხა-ახალუხის, ხოლო მის ფარგლებს გარეთ "ჩერქეზკის" სახელითაა ცნობილი." როლანდ თოფჩიშვილი.


რუსულ სამეცნიერო ლიტერატურაში ჩოხას მოიხსენიებენ "ჩერქეზკის" სახელით, რაც იმის ასოციაციას იწვევს, რომ თითქოს იგი ადიღეელებმა შექმნეს და შემდეგ მათი მატერიალური კულტურის ეს ძეგლი სხვა კავკასიელ ხალხებში გავრცელდა, მაგრამ ეს ასე არ არის.


სულხან-საბა ორბელიანი ჩოხას "მატყლის სამოსელს უწოდებს". "საგულე" კი იგივე ახალუხია. ეს მისი ლექსიკონიდანაც ჩანს: "საგულე კაბის შიგნით საცვამი." ლექსიკოგრაფიაში კაბა განიმარტება, როგორც იგივე სამოსელი. ხოლო შემდგომ პერიოდში საქართველოში კაბა მხოლოდ ქალის სამოსელის სახელად დამკვიდრდა.



ვახუშტი ბაგრატიონის დროსაც ხევსურეთში "ჩოხა" ეწოდებოდა კაცის ჩასაცმელსაც და ქალისასაც: "შენ გინდა ქალის ჩოხაი, კარგი მანდილი თავზედა."


ამ სამოსს რუსებმა "ჩერქეზკა" მხოლოდ იმიტომ უწოდეს, რომ პირველად ჩერქეზების ტანზე ნახეს. თავად კავკასიელ ხალხთა ეთნოლოგი და მკვლევარი ე. სტუდენეცკაიაც აღნიშნავს, რომ თავის მიერ აღწერილ ამ სამოსს (ჩოხას) მხოლოდ პირობითად უწოდებს "ჩერქეზკას".


ჩოხა თუ "ჩერქეზკა" - რომელმა ერმა შექმნა საერთო კავკასიური სამოსი?


ჩოხა მამაკაცის ქართული სამოსის განვითარების შედეგად არის ჩამოყალიბებული და ეს შუა საუკუნეების ქართული საეკლესიო ფრესკებიდანაც ნათლად ჩანს. ფრესკებზე ამ სამოსით გამოსახულნი არიან ტაძრის ქტიტორები, საქართველოში ჩოხა-ახალუხი თავდაპირველად ფეოდალური ზედა ფენის სამოსი იყო. ის ქართველ უფლისწულთა და დიდებულთა სადღესასწაულო სამხედრო შესამოსელს წარმოადგენდა. კავკასიაში უძველესი ჩოხის გამოსახულება ფრესკაზე შემორჩენილია სვანეთში. იენაშის მართლმადიდებლური ტაძრის კედელზე და ის XIII - XIV საუკუნით თარიღდება, რაც კიდევ ერთი დამამტკიცებელი საბუთია ჩოხის საქართველოს ტერიტორიიდან გავრცელებისა.


სამასრეები ჩოხა-ახალუხს თოფის გამოგონების და კავკასიაში გავრცელების შემდეგ დაემატა. სწორედ ამ დროს გავრცელდა იგი ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხებშიც საქართველოდან, ვინაიდან ჩოხა თავისი სამასრეებით ძალიან მოსახერხებელი იყო ჩრდილოეთ კავკასიელი მებრძოლი მამაკაცებისთვის, რომელნიც იმ პერიოდში ახლო თუ შორეულ მეზობლებთან განუწყვეტელი ბრძოლებითა და თარეშით იყვნენ დაკავებულნი.


ჩოხა-ახალუხის უტილიტარული ფუნქცია იმ დროისათვის უდავო და მეომრისთვის ძალიან მოსახერხებელი იყო, რამაც საქართველოდან მისი გავრცელება განაპირობა კავკასიის ყველა ხალხში და მათგან კი კაზაკებში.


XX საუკუნის განმავლობაში შეიცვალა ცეცხლსასროლი იარაღი და სამასრეებმა დაკარგა თავისი პრაქტიკული მნიშვნელობა, თუმცა ის ჩოხა-ახალუხს მაინც შერჩა, როგორც მორთულობის ატრიბუტი და ვაჟკაცობის სიმბოლო. განაგრძეთ კითხვა



ასევე დაგაინტერესებთ:

1. ქართული სახელმწიფოები და სამთავროები

2. ქართველი მეფეები და მოღვაწეები - გიორგი გეგეჭკორი

3. იბერო-კოლხური ცივილიზაცია


ავტორი: თორნიკე ფხალაძე


0
815
6-ს მოსწონს
ავტორი:თორ ნიკე
თორ ნიკე
Mediator image
815
  
კომენტარები არ არის, დაწერეთ პირველი კომენტარი
0 1 0